آلودگی6
2/0±2/1b
2/1±3/4c
3/1±4/5c
4/1±9/5c
9/0±2/10a
(48)3/31
پیش آلودگی8
*حروف غیر مشابه در هر ستون نشاندهندهی وجود اختلاف معنیدار بین میانگینها میباشد.
نتایج حاصل از بررسی تاثیر جاسمونات در القای مقاومت در گوجهفرنگی نسبت به شتهی سیب زمینی،M. euphorbiae ، از طریق محلول پاشی نشان داد که القای مقاومت گیاهان گوجهفرنگی با استفاده از جاسمونیک اسید بطور قابل توجهی طول عمر و تولید مثل شتههای بالغ و همچنین درصد بقا را در مقایسه با گیاهان شاهد کاهش داد (کوپر و همکاران، 2005). باساگلی و همکاران (2003) که تاثیر کاربرد سیلیس را روی مقاومت گندم نسبت به شتهی معمولی گندم بررسی کرده بودند، نشان دادند که در گندمهای تیمار شده با سیلیس ترجیح، طول عمر و میزان تولید مثل شتهی سبز گندم در مقایسه با گیاهان شاهد کاهش مییابد.

3-4- قدرت باروری شتهی سبز گندم
نتایج این پژوهش نشان داد که میزان پورهزایی شته در روزهای اول یکسان بود اما بعد از آن در تعداد پورههای تولید شده روی رقم شیرودی و سایسونز تفاوت مشاهده شد. در پایان دورهی تولید مثلی، میزان پورهزایی روی رقم شیرودی بیشتر از رقم سایسونز بود (جدول 3-4). نتایج پژوهش حاضر نشان داد که پارامترهای رشد جمعیت و تولید مثل شتهی سبز گندم تحت تاثیر رقم گندم مورد تغذیهی این آفت قرار دارد. حشراتی که مراحل پورگی خود را روی رقم شیرودی سپری کرده بودند، بیشترین نرخ باروری و زادآوری را داشتند که نشاندهندهی حساسیت بیشتر رقم شیرودی در مقایسه با رقم سایسونز بود. نتایج حاصل از بررسی مقاومت القایی گیاهان در مقابل حشرات پلیفاژ توسط یانگ گین و همکاران (1997) نشان داد که آلودگیهای پیشین گیاهان موجب القای تغییراتی در آنتوژنی، خصوصیات مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی، کیفیت غذایی و مواد شیمیایی ثانویه گیاهان میشود و روی نشو و نما، بقا و باروری گیاهخواران اثرات منفی میگذارد. همچنین تحریک گیاهان برای تولید ترکیبات شیمیایی سمی یا رهاسازی سینومون جلب کننده سبب جلب دشمنان طبیعی شده و موجب کاهش جمعیت گیاهخواران روی گیاهان میشود.

3-5- نرخ بقا 77و باروری روزانه78
نرخ بقای ویژه سنی (lx) و باروری روزانه (mx) شته سبز گندم در دو رقم مورد بررسی روی تیمارهای از پیش آلوده شده در شکل نشان داده شده است. نرخ بقای شته سبز گندم روند متفاوتی روی تیمارهای از پیش آلوده شده نشان داد. بقای مراحل قبل از بلوغ در رقم شیرودی و سایسونز روی گیاهان بدون آلودگی پیشین، بیشترین مقدار و روی تیمارهایی که بهمدت زمانهای بیشتری در معرض آفت قرار گرفته بودند کمترین مقدار را داشت.
کمترین باروری روزانه در تیمارهایی بدست آمد که از قبل بهمدت زمانهای 6 و 8 روز در معرض آلودگی شته قرار گرفته بودند و بیشترین مقدار آن روی تیمارهای بدون آلودگی پیشین و تا حدودی روی بوتههایی که بهمدت زمان 2 و 4 روز از پیش آلوده شده بودند مشاهده گردید. بنابراین، حداکثر باروری ویژه سنی (نرخ روزانه تولید پوره) در روزهایی دیده شد که بقاء در بیشترین مقدار خود بوده و پس از آن منحنی روند کاهشی را نشان میدهد.

شکل3-1 – نرخ بقاء ویژه سنی (lx) و باروری ویژهی سنی (mx) شته سبز گندم در 5 زمان پیش آلودگی روی رقم شیرودی در شرایط آزمایشگاهی

شکل 3-2- نرخ بقاء ویژه سنی (lx) و باروری ویژهی سنی (mx) شته سبز گندم در 5 زمان پیش آلودگی روی رقم سایسونز در شرایط آزمایشگاهی

3-6- میانگین نرخ نسبی رشد (MRGR):
نتایج بدست آمده نشان داد که از نظر شاخص میانگین نرخ نسبی رشد شتهی سبز گندم در بین دو رقم شیرودی و سایسونز اختلاف معنیداری وجود دارد (05/0PP ؛222و1 df= ؛37/38 F=)، به طوری که میانگین نرخ نسبی رشد در رقم سایسونز 009/0 ± 403/0 میلیگرم/روز و در رقم شیرودی 006/0 ± 471/0 میلیگرم/روز بود (جدول 3-7).
جدول 3-7- مقایسه میانگین نرخ نسبی رشد S. avenae بین دو رقم گندم در شرایط آزمایشگاهی (mean±SE)
MRGR
رقم
009/0±403/0b*
شیرودی
006/0±471/0a
سایسونز
*حروف غیر مشابه نشان دهندهی اختلاف معنیدار در سطح احتمال 5 درصد است.

نتایج سامر و همکاران (1994) که تاثیر تغییرات غلظت گاز اوزون اتمسفر را روی مقاومت القایی در گندم نسبت به شته روسی بررسی میکردند، نشان دادند که شاخص میانگین نرخ نسبی رشد شته نسبت به افزایش غلظت اوزون در سطح احتمال 01/0 معنیدار بود، به طوری که با افزایش سطح اوزون میانگین نرخ نسبی رشد شتهی روسی گندم افزایش یافت، به عبارت دیگر افزایش غلظت اوزون جو زمین نه تنها در گندم نسبت به شته روسی مقاومتی القا نمیکند بلکه باعث کاهش مقاومت نیز میشود. نتایج گونزالیس و همکاران (2002) روی تغییرات ایجاد شده در گیاهان میزبان در اثر آلودهسازی قبلی با شتهی S. flava نشان داد که در اثر افزایش غلظت اوزون میانگین نرخ نسبی رشد پورههای این شته به طور معنیداری افزایش یافت که این نتایج با نتایج اکثر تحقیقات دیگر در تناقض میباشد. نتایج بدست آمده نشان داد که از نظر میانگین نرخ نسبی رشد نسبی پورههای شتهی سبز گندم بین پنج زمان پیش آلودگی روی دو رقم اختلاف معنیداری وجود دارد (05/0PP ؛222و4 df= ؛54/4F=)، به طوری که مقدار MRGR در رقم شیرودی در بین گیاهان از قبل آلوده شده در مدتزمانهای صفر، 2، 4، 6 و 8 روز پیش آلودگی بهترتیب 479/0، 485/0، 479/0، 474/0 و 440/0 میلیگرم/روز و در رقم سایسونز به ترتی
ب 420/0، 427/0، 440/0، 379/0 و 357/0 میلیگرم /روز بهدست آمد (جدول 3-8).
جدول 3-8- مقایسه میانگین نرخ نسبی رشد شتهی سبز گندم بین چند تیمار زمانی آلودهسازی قبلی روی دو رقم گندم در شرایط آزمایشگاهی (mean ± SE)

ارقام
تیمارها
سایسونز
شیرودی

017/0±420/0a
010/0±479/0a*
بدون پیش آلودگی
019/0±427/0a
014/0±485/0a
پیش آلودگی 2 روز
021/0±440/0a
010/0±479/0a
پیش آلودگی 4 روز
024/0±379/0b
009/0±474/0a
پیش آلودگی 6 روز
016/0±357/0b
017/0±440/0b
پیش آلودگی 8روز
*حروف غیر مشابه در هر ستون نشان دهندهی اختلاف معنیدار در سطح احتمال 5 درصد است
در رقم شیرودی بین تیمار 8 روز آلودگی قبلی و بقیه تیمارهای زمانی آلودگی قبلی و در رقم سایسونز بین تیمارهای 6 و 8 روز آلودگی و بقیه تیمارها تفاوت معنیداری در سطح احتمال 5 درصد از نظر شاخص نسبی رشد مشاهده گردید (جدول 3-8). به عبارت دیگر فقط در تیمارهایی با 6 تا 8 روز آلودگی قبلی شاخص نسبی رشد شته کاهش یافت و تیمارهای صفر، 2 و 4 روز آلودگی قبلی همه در یک گروه قرار گرفتند.

نتیجهگیری کلی:
براساس نتایج این مطالعه، آلودگی قبلی گندم به شته سبز گندم تاثیر معنیداری روی پارامترهای زیستی این شته (طول دورهی نشو و نمای پورگی و طول عمر حشرات بالغ) دارد. مقایسه میانگینها نشان داد که علاوه بر وجود تفاوت معنیدار بین دو رقم گندم مورد مطالعه، بین تیمارهای زمانی مورد آزمایش نیز اختلاف معنیداری وجود داشت. در بین تیمارها بیشترین مقدار مقاومت در گیاهان گندمی که برای مدتزمانهای 6 و 8 روز از قبل آلوده شده بودند، القاء شده بود زیرا در این تیمارها علاوه بر کاهش رشد جمعیت شته و نیز کاهش نرخ ذاتی افزایش جمعیت، شاخص نرخ نسبی رشد شتهی سبز گندم نیز کاهش یافت. همچنین، نرخ ذاتی افزایش جمعیت و نرخ تولید مثل شته در رقم شیرودی در مقایسه با رقم سایسونز بطور معنیداری بیشتر بود. بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که استفاده از مقاومت القایی در گیاهان، مکانیسم موثری در محدود کردن جمعیتهای خسارتزای آفات میباشد و میتوان در برنامه مدیریت تلفیقی شته گندم از مقاومت القایی استفاده نمود.

پیشنهادها:
از آنجا که مطالعات در زمینهی تاثیر آلودگیهای قبلی روی شتهی سبز گندم انجام نگرفته است و با توجه به نتایج حاصل از این مطالعه که نشاندهندهی تاثیر مثبت آلودگیهای قبلی برای مدت زمانهای مختلف بهویژه در زمانهای 6 و 8 روز آلودگی اولیه در کاهش جمعیت شتهی سبز گندم و کاهش میزان نرخ ذاتی افزایش جمعیت میباشد، لذا پیشنهاد میشود:
1-آزمایشهایی با فاصله زمانهای طولانیتر از عدم وجود آفت طراحی و اجرا شود.
2-مقاومت القایی در گیاه گندم نسبت به سایر آفات نظیر سن گندم، تریپس گندم و … نیز مطالعه شود.
3-امکان گسترش مقاومت القایی ایجاد شده توسط شته سبز گندم، به سایر شتهها بویژه شته روسی گندم، شته یولاف و … نیز مورد بررسی قرار بگیرد.
4-با توجه به مکانیسم القای مقاومت در گیاهان و تولید مواد فرار شیمیایی از گیاهان که در جلب دشمنان طبیعی آن آفت نقش موثری دارند، توصیه میشود که تاثیر مقاومت القایی بر کارایی دشمنان طبیعی مورد بررسی قرار گیرد تا از نتایج بهدست آمده در تدوین برنامه کنترل تلفیقی شته سبز گندم استفاده گردد.
5-پیشنهاد میشود ترکیبات شیمیایی دفاعی احتمالی ایجاد شده در اثر مقاومت القایی شناسایی شوند.

منابع

1-بهداد، ابراهیم، 1371، آفات مهم گیاهان زراعی ایران، چاپ نشاط، چاپ سوم، اصفهان، 618 صفحه.
2-بی نام، 1391، آمارنامهی کشاورزی ایران، نشریه ادارهی کل آمار و اطلاعلات وزارت کشاورزی، 5 صفحه.
3-پورصالح، مسعود، 1374، گیاهان اقتصادی جهان: نحوهی کاشت، داشت، برداشت و کاربرد مهمترین گیاهان بهره بردار جهان (ترجمه)، انتشارات سپهر، صفحات 608.
4-حجت، سید، حسن؛ آزمایش فرد، پروانه، 1365، شتههای گندم و سایر گرامینههای ایران. آفات و بیماریهای گیاهی، ج 54، ش 1و2، صفحات 83 تا 107.
5-خانجانی، محمد، 1383، آفات گیاهان زراعی ایران (حشرات و کنهها)، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، 719 صفحه.
6-خدابنده، ناصر، 1387، غلات، انتشارات دانشگاه تهران، 367 صفحه.
7-درویش مجنی، تقی؛ بیات اسدی، هوشنگ، 1376، شناسایی و معرفی دشمنان طبیعی شتهی سبز گندم Sitobion avenae در منطقه گرگان و دشت، خلاصه مقالات دوازدهمین کنگرهی گیاهپزشکی ایران، شهریور ماه، رشت، ص 433.
8-راشد محصل، محمد، حسن، 1376، زراعت غلات (ترجمه)، مشهد، جهاد دانشگاهی مشهد، واحد مشهد، 406 صفحه.
9-سرافرازی، علی، 1371، شتهی روسی گندم Diuraphis noxia (Hom: Aphididae)، میزبانها و دشمنان طبیعی آن در استان فارس، پایان نامهی کارشناسی ارشد، دانشکدهی کشاورزی شیراز، 92 صفحه.
10-طالبی چایچی، پرویز؛ خرمشاهی، احمد، 1373، شناختی بر مدیریت تلفیقی آفات (ترجمه)، انتشارات عمیدی، چاپ اول، 300 صفحه.
11-علاسوند زراسوند، آزیتا؛ اللهیاری، حسین؛ حقشناس، علیرضا؛ افیونی مبارکه، داوود؛ صبوری، علیرضا؛ ضرغامی، سارا؛ خاقانی، شهره، 1388، اثرکود نیتروژن بر پارامترهای زیستی و نرخ ذاتی افزایش جمعیت شتهی سبز گندم Schizaphis graminum R. (Hom: Aphididae)، مجله علمی کشاورزی ایران، جلد 32، شماره 2. صفحات 67 تا 74.
12-فتحی، سید، علی اصغر؛ فخرطه، سادات، ضحی، 1390، مقایسه برخی از پارامترهای زیستی Leptinotarsa decemlineata (Say) روی نه رقم سیب زمینی در شرایط آزمایشگاهی، دومین همایش ملی مدیریت کنترل آفات، دانشگاه شهید باهنر
کرمان.
13-فرحبخش، قدرت الله، 1340، فهرست آفات مهم نباتات و فرآوردههای کشاورزی ایران، جهاد کشاورزی، نشریهی سازمان حفظ نباتات، ج، 1، 153 صفحه.
14-فلاح نژاد مجرد، ناصر؛ فتحی پور، یعقوب؛ کمالی، کمال؛ ناصری، بهرام، 1389، شاخص تغذیهای لاروهای کرم غوزهی پنبه، Helicoverpa armigera Hubner، روی ارقام مختلف نخود و لوبیای چشم بلبلی، نوزدهمین کنگرهی گیاهپزشکی ایران، موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، ص 421
15-نعمتاللهی، محمد رضا؛ احمدی، علی اصغر، 1377، شناسایی منابع مقاومت به شتهی روسی گندم در ژنوتیپهای گندم، پایاننامهی کارشناسیارشد، دانشکدهی کشاورزی، دانشگاه شیراز. 105 صفحه.
16-نوری قنبلانی، قدیر؛ حسینی، محمد؛ یغمایی، فرنوش، 1374، مقاومت گیاهان به حشرات (ترجمه)، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، 262 صفحه.
17-نوری، پرویز؛ رضوانی، علی، 1373، شتههای غلات و تغییرات جمعیت آنها در مزارع گندم و جو استان تهران، نامهی انجمن حشره شناسان ایران، جلد چهاردهم، صفحات 35 تا 44.
18-Agrawal. A.A., 1998. Induced responses to herbivory and increased plant performance. Sci. 279: 1201- 1202.
19-Agrawal, A.A., Tuzun, S., Bent, E., 1999. Induced plant defenses against pathogenes and herbivores. Biochem. Ecol. Agricul. APS Press, St. Paul, 390pp.
20-Agrawal, A.A., Sherriffs, M.F., 2001. Induced plant resistance and susceptibility to late-season herbivores of wild radish. Ann. Entomol. Soc. Am. 94: 71-75.
21-Ahmadi A, Sarafrazi A., 1993. Distribution and natural enemies of Diuraphis noxia in Fars province. 11th Plant Protection Congress. Rasht, Iran.
22-Akhtar, I.U., Javad, H., Shakoor, A., 2004. Microclimatic morphs and plant distribution analysis of cereal aphids on wheat. Asian J. Plant Sci. 5: 539- 543.
23-Andrewartha, H.G., Birch, L.C., 1954. The distribution and abundance of animals. Univ. Chicago Press, Chicago, Illinois, USA. 782 pp.
24-Baldwin, I.T., 1994. Chemical changes rapidly induced by folivory. In: Bernays E. A (ed) Insect-plant interactions, vol. 5. CRC, Boca Raton, 1-23 pp.
25-Basagli, M.A.B., Mraes, J.C., Carvalho, G.A., Carvalho, E.C., Goncalves, G.C.R., 2003. Effect of sodium silicate application on the resistance of wheat plant to the green-aphid Schizaphis graminum (Rond) (Hemiptera: Aphididae). Neotrop. Entomol .32: 659-663.
26-Bentur, J.S., Kalode, M.B., 1996. Hypersensitive reaction and induced resistance in rice against the Asian rice gall midge Orseolia oryzae. Entomol. Exp. Appl. 78: 77-81.
27-Bergey, D.R., Howe, G.A., Ryan, C.A., 1996. Polypeptide signaling for plant defensive genes exhibits analogies to defense signaling in animals. Proc. Nat. Acad. Sci. USA. 93: 12053-12058.
28-Bi, J.L., Murphy, B., Felton, G.W., 1997. Does salicylic acid act as a signal in cotton for induced resistance to Helicoverpa zea?. J. Chem. Ecol. 23: 1805-1818.
29-Bigirimana, J., Hofte, M., 2002. Induction of systemic resistance


دیدگاهتان را بنویسید